ખાણ અને ખનિજ (વિકાસ અને નિયમન) સુધારા અધિનિયમ, ૨૦૨૬: ખનિજ કરવેરામાં સમાનતા અને સ્થિરતા

ભારત સરકારના ખાણ મંત્રાલય દ્વારા દેશના ખનિજ ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા લાવવા અને રોકાણને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે MMDR Amendment Act, 2026 ની મુખ્ય જોગવાઈઓ અંગે માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં આવી છે. આ કાયદો ખનિજ સંસાધનો પર રાજ્યો દ્વારા લાદવામાં આવતા કરવેરામાં એકરૂપતા લાવવા અને ભારે ઉદ્યોગોને રાહત આપવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.

💡 પરીક્ષા ઉપયોગી મુખ્ય તથ્યો (Key Exam Facts - GPSC Mains & Prelims):

• કાયદો: ખાણ અને ખનિજ (વિકાસ અને નિયમન) સુધારા અધિનિયમ, ૨૦૨૬ (MMDR Act, 1957 માં સુધારો).

• નવી કલમ 9D (Section 9D): રાજ્ય સરકારો દ્વારા ખનિજ અધિકારો અથવા ખનિજ ધરાવતી જમીન પર મનસ્વી કર, સેસ કે અન્ય લેવી લાદવા પર મર્યાદા. આવી લેવી માત્ર કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલી શરતો અને મર્યાદા હેઠળ જ લાદી શકાશે.

• કલમ ૧૩ માં સુધારો: કેન્દ્ર સરકારને આ સંદર્ભે નિયમો બનાવવાની વ્યાપક સત્તાઓ આપવામાં આવી.

• આર્થિક લાભ: કોલસો, લોખંડ (Iron Ore), બોક્સાઈટ અને તાંબા (Copper) ના ભાવોમાં સ્થિરતા જળવાશે, જેથી વીજળી ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટશે અને સ્ટીલ, સિમેન્ટ, એલ્યુમિનિયમ તથા ઉત્પાદન ક્ષેત્ર (Manufacturing) ને સીધો ફાયદો થશે.

🏛️ પૃષ્ઠભૂમિ અને સંદર્ભ (Background & Context):

સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ચુકાદા બાદ વિવિધ રાજ્યો દ્વારા અલગ-અલગ દરોથી ખનિજ પર સેસ લાદવાની સંભાવના સર્જાઈ હતી, જેના નિવારણ માટે અને 'વિકસિત ભારત @2047' અંતર્ગત ક્રિટિકલ મિનરલ સિક્યોરિટી સુનિશ્ચિત કરવા આ સુધારો લાવવામાં આવ્યો છે.