'જલ જીવન મિશન ૨.૦': કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી સી. આર. પાટીલ દ્વારા ૧,૮૫૦ થી વધુ ગ્રામ પંચાયતોમાં 'જલ ઉત્સવ' અને વોટર ઓડિટનું નેતૃત્વ

કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલ (નવસારી, ગુજરાતના સાંસદ) દ્વારા 'સ્વચ્છ ભારત દિવસ ૨૦૨૬' અને ગાંધી જયંતિ નિમિત્તે આયોજિત વિશેષ ગ્રામસભાઓના ભાગરૂપે દેશની ૧,૮૫૦ થી વધુ ગ્રામ પંચાયતોમાં 'જલ જીવન મિશન ૨.૦' (Jal Jeevan Mission 2.0) હેઠળ 'જલ ઉત્સવ' (Jal Utsav) અને સામુદાયિક જળ ઓડિટ કાર્યક્રમનું નેતૃત્વ કરવામાં આવ્યું હતું. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ નળ દ્વારા મળતા પીવાના પાણીની ગુણવત્તા, જાળવણી અને ગ્રામીણ જળ વિતરણ માળખા પર સ્થાનિક સમુદાય અને ગ્રામ પંચાયતોની માલિકી સુદ્રઢ કરવાનો છે.

💡 પરીક્ષા ઉપયોગી મુખ્ય તથ્યો (Key Exam Facts - પંચાયતી રાજ અને સરકારી યોજનાઓ):

• યોજના: જલ જીવન મિશન ૨.૦ (JJM 2.0 - ટકાઉપણું, શુદ્ધતા અને ડિજિટલ મોનિટરિંગ પર કેન્દ્રિત).

• સહભાગિતા: દેશભરની ૧,૮૫૦ થી વધુ ગ્રામ પંચાયતોમાં વિશેષ ગ્રામસભા અને જલ ઉત્સવ.

• મુખ્ય ઘટકો:

  • સામુદાયિક જળ ઓડિટ (Community Water Audit): ગ્રામજનો દ્વારા જળ સ્ત્રોતો અને દૈનિક પુરવઠાનું મૂલ્યાંકન.

  • ફિલ્ડ ટેસ્ટ કિટ્સ (FTKs): મહિલા સ્વસહાય જૂથો (SHGs) દ્વારા ક્લોરીનેશન અને બેક્ટેરિયોલોજિકલ ગુણવત્તા ચકાસણી.

  • ગ્રે-વોટર મેનેજમેન્ટ (Greywater Management): ઘરગથ્થુ વપરાયેલા પાણીનું વૈજ્ઞાનિક પુનઃઉપયોગ માટેનું આયોજન.

• ગુજરાત સંદર્ભ: ૧૦૦% નળ-જોડાણ ધરાવતા રાજ્યો પૈકી ગુજરાતના વાસ્મો (WASMO) મોડેલને દેશવ્યાપી સ્તરે શ્રેષ્ઠ પંચાયત આધારિત જળ સંચાલન પ્રથા ગણાવવામાં આવી.