ગુજરાતના મહત્વાકાંક્ષી 'કલ્પસર પ્રોજેક્ટ' માટે ભારત, ગુજરાત સરકાર અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચે ઐતિહાસિક ત્રિપક્ષીય સમજૂતી કરાર (MoUs)

નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે આયોજિત ૯મા 'ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ વોટર વીક' (IIWW-2026) દરમિયાન કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલ અને નેધરલેન્ડ્સના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વોટર મેનેજમેન્ટના વાઇસ મિનિસ્ટર મહામહિમ શ્રી જાપ સ્લૂટમેકર (Jaap Slootmaker) ની ઉપસ્થિતિમાં ગુજરાતના મહત્વાકાંક્ષી કલ્પસર પ્રોજેક્ટ (Kalpasar Project) ના ટેકનિકલ સપોર્ટ અને ક્ષમતા નિર્માણ માટે બે મહત્વપૂર્ણ ત્રિપક્ષીય સમજૂતી કરાર (Tripartite MoUs) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

💡 પરીક્ષા ઉપયોગી મુખ્ય તથ્યો (Key Exam Facts - GPSC માટે અતિ મહત્વપૂર્ણ):

• સહભાગી પક્ષકારો: સેન્ટ્રલ વોટર કમિશન (CWC), કલ્પસર વિભાગ (ગુજરાત સરકાર), ડેલ્ટારેસ (Deltares - Netherlands) અને ટીયુ ડેલ્ફ્ટ (TU Delft University - Netherlands).

• સમજૂતી કરારની વિગતો:

  1. કરાર ૧ (CWC + કલ્પસર વિભાગ + Deltares): હાઇડ્રોલિક અને હાઇડ્રોલોજિકલ મોડેલિંગ, કોસ્ટલ અને સ્ટ્રક્ચરલ એન્જિનિયરિંગ, ક્લાઇમેટ રેઝિલિઅન્સ તથા ડિજિટલ ટેકનોલોજીકલ સપોર્ટ માટે.

  2. કરાર ૨ (CWC + કલ્પસર વિભાગ + TU Delft): ઇજનેરો અને અધિકારીઓની તાલીમ તથા ક્ષમતા નિર્માણ (Capacity Building) માટે.

• ડચ મોડેલ સાથે સામ્યતા: નેધરલેન્ડ્સના ૧૦૦ વર્ષ જૂના ઐતિહાસિક સમુદ્ર ડેમ 'અફ્સલુઇટડિજ્ક' (Afsluitdijk) ની ડિઝાઈન અને નવીનીકરણના અનુભવનો લાભ ગુજરાતના કલ્પસર પ્રોજેક્ટને મળશે.

• ઇકોલોજીકલ ફોકસ: દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિનું સંરક્ષણ અને માછલીઓના સ્થળાંતર (Fish Migration) માટેની ખાસ ડિઝાઈન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.

🏛️ પૃષ્ઠભૂમિ અને સંદર્ભ (Background & Context):

કલ્પસર પ્રોજેક્ટ (Gulf of Khambhat Development Project) એ ખંભાતના અખાતમાં ૩૦ કિમી લાંબો ડેમ બાંધીને મીઠા પાણીનું વિશ્વનું સૌથી મોટું કૃત્રિમ જળાશય (લગભગ ૧૦,૦૦૦ મિલિયન ઘનમીટર ક્ષમતા) બનાવવાની ગુજરાત સરકારની યોજના છે. આ પ્રોજેક્ટથી સૌરાષ્ટ્ર અને ભાલ પ્રદેશને સિંચાઈ, પીવાનું પાણી તથા દરિયાઈ ભરતીથી સ્વચ્છ ઊર્જા મળવાનો અંદાજ છે.