પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીનું નિવેદન: ગુજરાતથી શરૂ થયેલું ભારતનું જળ સંચાલન મોડેલ 'ગ્લોબલ સાઉથ' દેશો માટે વ્યવહારુ ઉદાહરણ

પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલો એક વિશ્લેષણાત્મક લેખ શેર કરતાં જણાવ્યું હતું કે ભારતમાં જળ શાસનનું મોડેલ વિકાસશીલ 'ગ્લોબલ સાઉથ' (Global South) દેશો માટે પથદર્શક સાબિત થઈ રહ્યું છે. જળ સુરક્ષા એ માત્ર મોટા ડેમો કે પાઇપલાઇનનું માળખું ઊભું કરવું નથી, પરંતુ ઉત્તમ આયોજન, સક્ષમ સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને જળ વ્યવસ્થાપનમાં જનભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવી તે છે. ગુજરાતના જળ સુધારાઓથી શરૂ થયેલી આ વિકાસયાત્રા આજે રાષ્ટ્રીય સ્તરે જલ જીવન મિશન (JJM) સુધી વિસ્તરી છે.

💡 પરીક્ષા ઉપયોગી મુખ્ય તથ્યો (Key Exam Facts - GPSC Mains GS-1/3 & Essay):

• મુખ્ય વિધાન: ભારતીય જળ શાસન મોડેલ ગ્લોબલ સાઉથના વિકાસશીલ દેશો માટે કેસ સ્ટડી બન્યું છે.

• ગુજરાતનો પાયો (Historical Context):

  • ચેકડેમ ક્રાંતિ: સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતમાં 'જળ સંચય અભિયાન' થકી લાખો ચેકડેમોનું નિર્માણ.

  • સુજલામ સુફલામ યોજના: નર્મદા અને મહી નદીના વધારાના પાણીને ઉત્તર ગુજરાત સુધી પહોંચાડવું.

  • વાસ્મો (WASMO): Water and Sanitation Management Organisation – ગ્રામીણ સ્તરે પાણી સમિતિઓ દ્વારા લોકભાગીદારી આધારિત પાણી વિતરણ વ્યવસ્થા (જેને યુએન પબ્લિક સર્વિસ એવોર્ડ પણ મળ્યો હતો).

• રાષ્ટ્રીય સ્કેલ: ગુજરાતના આ વિકેન્દ્રિત મોડેલના આધારે ૨૦૧૯ માં 'જલ જીવન મિશન' (હર ઘર જલ) શરૂ થયું.