arrow_back Back to Quizzes
Daily MCQ
ભાગો, કલમો અને અનુસૂચિઓ
Question 1 of 50
timer
00:00
Total Marks: 50
મૂળ ભારતીય બંધારણમાં (જ્યારે તે ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ના રોજ અમલમાં આવ્યું ત્યારે) કુલ કેટલા ભાગ, અનુચ્છેદ (કલમો) અને અનુસૂચિઓ હતા?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના ભાગોના સુધારા અંગે નીચેના વિધાનો તપાસો: 1. બંધારણનો 'ભાગ VII' (જે 'Part-B' રાજ્યો સાથે સંબંધિત હતો) ૭મા બંધારણીય સુધારા ધારા, ૧૯૫૬ દ્વારા રદ (Delete) કરવામાં આવ્યો હતો. 3. બંધારણનો 'ભાગ IX' અગાઉ 'Part-D' પ્રદેશો (આંદામાન અને નિકોબાર) માટે હતો, જેને ૧૯૫૬ માં રદ કરાયો અને પાછળથી ૭૩મા સુધારા દ્વારા 'પંચાયતો' માટે નવો ભાગ IX ઉમેરવામાં આવ્યો. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (બંધારણના ભાગ અને તેનો વિષય): 1. ભાગ XI - P. કેન્દ્ર અને રાજ્યો હેઠળની સેવાઓ (UPSC/GPSC) 2. ભાગ XII - Q. ભારતની અંદર વેપાર અને વાણિજ્ય 3. ભાગ XIII - R. નાણાં, મિલકત અને કરારો (Finance, Property) 9. ભાગ XIV - S. કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેના સંબંધો (Center-State Relations)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાષ્ટ્રીય કટોકટી, રાષ્ટ્રપતિ શાસન અને નાણાકીય કટોકટી જેવી 'કટોકટીની જોગવાઈઓ' (Emergency Provisions) બંધારણના કયા ભાગમાં આપવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું **ખોટું** છે તે ઓળખો (અનુસૂચિ અને તેની વિગત):
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતના બંધારણમાં નવું રાજ્ય બનાવવાની, રાજ્યોના વિસ્તારો વધારવા-ઘટાડવાની કે નામ બદલવાની જોગવાઈ કયા અનુચ્છેદ (કલમ) માં કરવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણની ૯મી અનુસૂચિ (9th Schedule) ના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો: 1. તેને પ્રથમ બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ, ૧૯૫૧ દ્વારા ઉમેરવામાં આવી હતી જેથી જમીન સુધારણા કાયદાઓને ન્યાયિક સમીક્ષાથી બચાવી શકાય. 2. આઈ. આર. કોએલ્હો કેસ (૨૦૦૭) માં સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો કે ૨૪ એપ્રિલ ૧૯૭૩ પછી ૯મી અનુસૂચિમાં મૂકવામાં આવેલ કાયદાઓ જો 'મૂળભૂત માળખા' (Basic Structure) નો ભંગ કરતા હશે તો તેની ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકશે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
પંચાયતોને લગતી ૧૧મી અનુસૂચિ (11th Schedule) ૭૩મા બંધારણીય સુધારાથી ઉમેરાઈ, તેમાં પંચાયતોના કાર્યક્ષેત્રમાં આવતા કુલ કેટલા વિષયો (Functional items) નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણમાં 'સુધારો કરવાની સંસદની સત્તા અને તેની પ્રક્રિયા' (અનુચ્છેદ ૩૬૮) નો ઉલ્લેખ બંધારણના કયા ભાગમાં જોવા મળે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું **સાચું** છે? (બંધારણનો વિષય અને રોમન અંકમાં ભાગ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
આસામ, મેઘાલય, ત્રિપુરા અને મિઝોરમ રાજ્યોના 'આદિજાતિ વિસ્તારો' (Tribal Areas) ના વહીવટ માટે બંધારણની કઈ અનુસૂચિમાં વિશેષ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (ઉમેરવામાં આવેલ નવા ભાગ અને તેને સંબંધિત બંધારણીય સુધારો): 1. ભાગ IV-A (મૂળભૂત ફરજો) - P. ૪૨મો સુધારો (૧૯૭૬) 2. ભાગ IX-A (નગરપાલિકાઓ) - Q. ૯૭મો સુધારો (૨૦૧૧) 3. ભાગ IX-B (સહકારી મંડળીઓ) - R. ૭૪મો સુધારો (૧૯૯૨) 4. ભાગ XIV-A (ટ્રિબ્યુનલ્સ) - S. ૪૨મો સુધારો (૧૯૭૬)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
૭મી અનુસૂચિ (7th Schedule) માં આપેલી યાદીઓ (Lists) ના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનો ચકાસો: 1. મૂળ બંધારણમાં સમવર્તી યાદી (Concurrent List) માં ૪૭ વિષયો હતા, જે હાલમાં ૫૨ છે. 2. ૪૨મા બંધારણીય સુધારા (૧૯૭૬) દ્વારા શિક્ષણ, જંગલો અને જંગલી પ્રાણીઓનું રક્ષણ જેવા ૫ વિષયોને રાજ્ય યાદીમાંથી કાઢીને સમવર્તી યાદીમાં મૂકવામાં આવ્યા. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભાગ XXI માં 'કામચલાઉ, વચગાળાની અને વિશેષ જોગવાઈઓ' (Temporary, Transitional and Special Provisions) આપવામાં આવી છે. આ ભાગ કયા અનુચ્છેદોને આવરી લે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતીય બંધારણમાં કલમ ૩૭૧-A હેઠળ કયા રાજ્ય માટે વિશેષ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું **સાચું** છે? (મહત્વના અનુચ્છેદ અને તેની જોગવાઈ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેનામાંથી કયો અનુચ્છેદ સ્પષ્ટ કરે છે કે "સંઘની કારોબારી સત્તા રાષ્ટ્રપતિમાં નિહિત (Vested) રહેશે"?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
૧૦મી અનુસૂચિ (પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો) વિશે નીચેના વિધાનો તપાસો: 1. તેને ૫૨મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ, ૧૯૮૫ દ્વારા ઉમેરવામાં આવી હતી. 2. આ અનુસૂચિ અંતર્ગત પક્ષપલટાના આધાર પર ગેરલાયકાતનો અંતિમ નિર્ણય લેવાની સત્તા ભારતના ચૂંટણી પંચને આપવામાં આવી છે. ઉપરોક્તમાંથી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
૮મી અનુસૂચિ (8th Schedule) માં બંધારણ દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ભાષાઓની યાદી છે, હાલમાં તેમાં કેટલી ભાષાઓ છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અનુચ્છેદ ૨૪૪ અને ૨૪૪(A) કે જે અનુસૂચિત અને આદિજાતિ વિસ્તારોના વહીવટની વાત કરે છે, તે બંધારણના કયા ભાગમાં આવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (મહત્વની બંધારણીય સંસ્થાઓ અને તેના અનુચ્છેદ): 1. નાણાં પંચ (Finance Commission) - P. અનુચ્છેદ ૩૨૪ 2. કેન્દ્રીય લોકસેવા આયોગ (UPSC) - Q. અનુચ્છેદ ૩૩૮ 3. ચૂંટણી પંચ (Election Commission) - R. અનુચ્છેદ ૨૮૦ 4. રાષ્ટ્રીય અનુસૂચિત જાતિ આયોગ (NCSC) - S. અનુચ્છેદ ૩૧૫
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'સંપત્તિનો અધિકાર' (Right to Property) જે પહેલા મૂળભૂત અધિકાર હતો, તેને ૪૪મા સુધારાથી ભાગ III માંથી હટાવીને કયા ભાગમાં અને કયા અનુચ્છેદ હેઠળ કાનૂની અધિકાર બનાવાયો?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું **ખોટું** છે? (૮મી અનુસૂચિમાં ભાષા ઉમેરતો સુધારો)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણની અનુસૂચિઓની કાર્યપ્રણાલી અંગે નીચેના વિધાનો ચકાસો: 1. ૫મી અનુસૂચિના વિસ્તારને 'અનુસૂચિત વિસ્તાર' (Scheduled Area) તરીકે જાહેર કરવાની સત્તા રાષ્ટ્રપતિ પાસે છે. 2. ૬ઠ્ઠી અનુસૂચિ હેઠળ આસામ, મેઘાલય, ત્રિપુરા અને મિઝોરમમાં ઓટોનોમસ જિલ્લાઓ (Autonomous Districts) નું ગઠન અને પુનર્ગઠન કરવાની સત્તા રાજ્યપાલ પાસે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતીય બંધારણનો ભાગ XVI (૧૬) નીચેનામાંથી કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
૭મી અનુસૂચિ (7th Schedule) ની યાદીઓ વિશે કયું વિધાન સાચું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેનામાંથી કયો ભાગ 'રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો' (DPSP) ધરાવે છે અને તે કયા અનુચ્છેદ સુધી વિસ્તરેલો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું **સાચું** છે? (બંધારણનો ભાગ અને તેનો અનુચ્છેદ વિસ્તાર)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટેની બેઠકો અનામત રાખવા અંગે નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો: 1. અનુચ્છેદ ૩૩૦ મુજબ લોકસભામાં SC અને ST માટે બેઠકો અનામત રાખવાની જોગવાઈ છે. 2. અનુચ્છેદ ૩૩૨ મુજબ રાજ્યોની વિધાનસભાઓમાં SC અને ST માટે બેઠકો અનામત રાખવાની જોગવાઈ છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
આંતરરાજ્ય જળ વિવાદોના નિવારણ માટે અનુચ્છેદ ૨૬૨ (Adjudication of disputes relating to waters of inter-state rivers) કયા ભાગમાં મૂકવામાં આવ્યો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતના નિયંત્રક અને મહાલેખા પરીક્ષક (CAG - Comptroller and Auditor General of India) ની જોગવાઈ બંધારણના કયા ભાગ અને પ્રકરણમાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
૧૦૧મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા ઉમેરવામાં આવેલ 'GST કાઉન્સિલ' (GST Council) ની જોગવાઈ કયા અનુચ્છેદમાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું **સાચું** છે? (બંધારણના અનુચ્છેદની જોગવાઈઓ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૩ અને સુધારા પ્રક્રિયા (અનુચ્છેદ ૩૬૮) વચ્ચેના સંબંધ અંગે નીચેના વિધાનો તપાસો: 1. અનુચ્છેદ ૧૩ સ્પષ્ટ કરે છે કે મૂળભૂત અધિકારો સાથે અસંગત હોય તેવા કાયદાઓ રદબાતલ (Void) ગણાશે. 2. ૨૪મા બંધારણીય સુધારા (૧૯૭૧) દ્વારા અનુચ્છેદ ૧૩(૪) ઉમેરવામાં આવ્યો જે મુજબ, અનુચ્છેદ ૩૬૮ હેઠળ કરવામાં આવેલ બંધારણીય સુધારાને 'કાયદો' ગણવામાં આવશે નહીં અને તેને અનુચ્છેદ ૧૩ લાગુ પડશે નહીં. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'રાજ્યોના બંધારણ' (The States) તરીકે ઓળખાતો ભાગ VI કયા અનુચ્છેદથી કયા અનુચ્છેદ સુધી વિસ્તરેલો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (Union Territories) નો વહીવટ બંધારણના કયા ભાગ હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્યો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સત્તાવાર ભાષા (Official Language) ને લગતો ભાગ XVII (૧૭) નીચેનામાંથી કયા વિષયો આવરી લે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણની ત્રીજી અનુસૂચિ (3rd Schedule) માં કોના શપથ (Oath) ના નમૂનાનો સમાવેશ થતો **નથી**?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અખિલ ભારતીય સેવાઓ (All-India Services) નું સર્જન કરવાની રાજ્યસભાની વિશેષ સત્તા કયા અનુચ્છેદ હેઠળ આપવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતના પ્રદેશનો વિસ્તાર, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના નામ અને તેમનો ભૌગોલિક વિસ્તાર કઈ અનુસૂચિમાં દર્શાવવામાં આવ્યો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અનુચ્છેદ ૨૧-A (શિક્ષણનો અધિકાર) ને મૂળભૂત અધિકાર તરીકે બંધારણના ભાગ III માં કયા સુધારા દ્વારા ઉમેરવામાં આવ્યો?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના કયા ભાગમાં 'સહકારી મંડળીઓ' (The Co-operative Societies) માટે માળખાકીય જોગવાઈઓ છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
તાબાની અદાલતો અથવા નીચલી અદાલતો (Subordinate Courts) ની રચના અને વહીવટની જોગવાઈ બંધારણના કયા ભાગમાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણીય ઉપાયોનો અધિકાર (Right to Constitutional Remedies) અંતર્ગત સુપ્રીમ કોર્ટને રીટ (Writs) બહાર પાડવાની સત્તા કયા અનુચ્છેદમાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના ભાગ XXII (૨૨) નું શીર્ષક શું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સંઘની કારોબારી (Union Executive) માં નીચેનામાંથી કોનો સમાવેશ થાય છે, જેનો ઉલ્લેખ ભાગ V ના પ્રકરણ ૧ માં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતીય બંધારણમાં 'પંચાયતો' (ભાગ IX) ને બંધારણીય દરજ્જો કયા સમિતિની ભલામણો બાદ અંતિમ સ્વરૂપે ૭૩મા સુધારાથી મળ્યો?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અનુચ્છેદ ૩૬૮ (બંધારણીય સુધારો) હેઠળ ખરડો પસાર કરવાની સત્તા કોને છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના કયા ભાગમાં ભારતના સંચિત નિધિ (Consolidated Fund) અને આકસ્મિક નિધિ (Contingency Fund) ની જોગવાઈ (અનુચ્છેદ ૨૬૬ અને ૨૬૭) કરવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અનુચ્છેદ ૧૪ થી ૧૮ (સમાનતાનો અધિકાર) એ બંધારણના કયા ભાગનું મહત્વનું પાસું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
Test submitted — use Previous/Next above to review correct answers and explanations.
task_alt
Test Completed!
Correct
0
Incorrect
0
Unattempted
0
Accuracy
0%
Total Score
0 / 0
Time Taken
0s